Hukukta “Tabi” Ne Demek? Bir İzmirli Genç Gözünden
Hayat bazen tam olarak anlamadığımız ama içinde kaybolduğumuz bir fırtınaya benzer. Anlamadığımız birçok şey vardır ama bazen farkına varmayız bile. Mesela, “hukukta tabi ne demek?” sorusunun cevabını düşündünüz mü? Çoğumuz, bu tür hukuki terimler karşısında tüylerimizi diken diken eder, ama İzmirli bir genç olarak bunu anlamaya çalışırken başımıza gelenlere gülmeden edemiyoruz.
Benim gibi birinin hukukla tanışması, her şeyin “tabi” olduğu bir yerden başlamak gibidir. Evet, “tabi” demek, hayatımıza çeşitli anlamlarda giren ama çoğu zaman anlamını tam olarak bilmediğimiz bir kelimedir. Hadi gelin, bunu biraz daha eğlenceli bir şekilde açıklayalım!
“Tabi” Kelimesinin Gerçek Anlamı
Hukukta “tabi” kelimesi, aslında bir şeyin bir kural ya da yasa çerçevesinde kabul edilmesi, ona uyması gerektiğini anlatan bir ifade. Yani, bu kelime bir şeyin bir norm ya da düzen karşısında “bağlı” olduğunu belirtiyor. Mesela, “Türk Medeni Kanunu’na tabi” demek, o şeyin, kişi ya da kurumun Türk Medeni Kanunu’na uygun hareket etmesi gerektiği anlamına gelir.
Ama gelin görün ki, bu kelime, gündelik hayatımıza girdiğinde, hukuk kitaplarında okuduğumuz kadar soğuk ve resmi durmaz. Çünkü İzmir’de “tabi” denince, aklıma sadece hukuk değil, aynı zamanda sohbetler, yemekler, tatlılar ve bazen de kahve yanındaki espriler gelir.
İzmir’deki Hukuk Dünyasına “Tabi” Olmak
Bir gün, arkadaşım Ahmet’le sokakta yürüyorduk. Zaten Ahmet, İzmir’deki en büyük “hukuk” profesörüm diyebilirim. Her konuda bir teorisi var ama en çok da benimle dalga geçer. Ama gelin görün ki, bir gün Ahmet bana dedi ki:
Ahmet: “Tabi, kardeşim, sen hukukla ne işin var ya? Her şeyin ‘tabi’ olduğu bir dünyada, sen neyi ‘tabi’ yapacaksın?”
Ben: “Ahmet, ‘tabi’ olmayı mı söylüyorsun, ‘tabi ki’ mi?”
Ahmet: “Aman ne fark eder! Hukukta her şey bir kurala tabi olur, sen de ona göre yaşarsın.”
Burada aslında verdiği cevap, tam olarak da hukukta “tabi” olmanın ne demek olduğunu anlatıyordu. Hani bir nevi, bir sisteme, bir düzene bağlı kalmak demek. Ama bunu söylerken bile, Ahmet’in “tabi” derken ne kadar “tabi” olduğuna şaşırdım.
Hukukta “Tabi” Olmamak: İmkansız Bir Durum
İzmir’deki insanlar olarak, bazen bir kuralın “tabi” olduğunu unutabiliyoruz. Bir örnek verelim: Bir kafede arkadaşlarla oturuyorsunuz, kahveniz geldi ama sipariş ettiğiniz “kurallara” uymayan bir şey var. Mesela, şekerli kahve geldi. O an, biraz haksızlık yapıldığını hissediyorsunuz, değil mi? Ama o anda “hukuki” bir bağ kurmuyoruz. Oysa bir işin hukukta “tabi” olmasının anlamı, o işin kurallara uyması gerektiği anlamına gelir. Yani, şekerli kahve yerine şekersiz kahve istesek de, o işin “tabi” olduğu normlar, son kertede bizleri bağlar.
Hukukta tabi olmanın ne kadar karmaşık olabileceğini, hayatın içinde sürekli görürüz. Gerçekten de bazen her şey, en basit olandan en karmaşık olana kadar “tabi” olmamız gereken kuralların içinde şekillenir. Ama bu kurallar her zaman “görünmeyen” kurallardır, tıpkı şekerli kahvenin içinde fark ettiğimiz minik bir “hata” gibi.
İç Sesim: “Tabi Olmak Zor, Ama Gerekli”
Bir sabah, hukuk fakültesi derslerinden birine geç kalmıştım. Otobüsle yol alırken, kafamda “tabi” kavramı dönüp duruyordu. Bir yanda arkadaşlarım, bir yanda hukukun bana sürekli söylediği kurallar. Otobüs durağında önümdeki genç, telefonunda bir şeyler yazıyordu. Hemen iç sesim devreye girdi:
İç sesim: “Tabi, sen hukuk öğrencisi olduğunda, her şey kurallara tabi, ama bu sabah dersine geç kaldın, o kuralların hiçbirine tabi olamadın!”
İşte tam o anda, iç sesimle ciddi bir muhakemeye girdim. Hukukta “tabi” olmak demek, sürekli bir denetim altında olmak demekti, ama bu denetimi sağlayan da her zaman kanunlar ya da insanlar değil, bazen küçük günlük hatalarımızdı. Mesela, kahve makinesinin önündeki sırada “tabi” olmak, hukuka tabi olmaktan daha zorlayıcı olabilir.
“Tabi” Olmadan Yaşamak: Bir Mümkün mü?
Evet, bizler bir şekilde “tabi” olmasak da, yaşamak mümkün mü? İzmirli gençler olarak bazen hukukçulardan daha fazla kurallara “tabi” olan insanlar görüyoruz. Bir arkadaşımız evinde yemek yerken, tabaktan bir kırık parça düşse, hemen uyarırız: “Bunu al, kanunlara tabi değil!” Ama sonra, “tabi” olmanın ne demek olduğunu düşündüğümüzde, aslında her şeyin bir dengeye dayandığını fark ederiz.
Hukukta Tabi Olmanın Günlük Yaşamla İlişkisi
Biraz daha hukuki bir yaklaşım sergileyelim: Bir işin “tabi” olması, yasal bir çerçeveye uygunluğu demektir. Ama bizler, buna bazen “gündelik yaşam” açısından da bakabiliriz. Mesela, akşam yemeğinde kimse masayı “tabi” kuralına uyarak kurmaz. İzmir’de yemek yiyen biri, tabakları ne kadar düzgün yerleştirirse yerleştirsin, keyifli bir sohbet başladığında, masadaki hiçbir şey “tabi” olamaz. Ama buna rağmen, yasalar ve kurallar bizlere düzeni sağlamak için varlar.
Sonuç: “Tabi” Olmanın Derinliği
Sonuç olarak, “hukukta tabi ne demek?” sorusunun cevabı basit gibi görünse de, aslında hayatın kendisine derinlemesine nüfuz ediyor. İzmir’de yaşayan biri olarak, her anımızda bu “tabi” olma durumunu, kuralların hayatımıza etkisini hissediyoruz. Bu belki de hayatımızdaki en büyük mücadelemizdir: “Tabi” olmayı, kurallara uymayı bir dengeyle hayatımıza dahil etmek.
Ve en nihayetinde, biraz kahkaha, biraz hukuk ve biraz da İzmirli olmanın getirdiği rahatlıkla, hayatı “tabi” olarak yaşamak zor değil!